Rynek nawozów mineralnych w Polsce.

W sezonie 2014/15 blisko 1,1 mln gospodarstw rolnych stosowało nawożenie mineralne, co stanowi około 75% ogółu gospodarstw prowadzących działalność rolniczą (wobec 73% w roku gospodarczym 2013/14). Jednoskładnikowe nawozy azotowe stosowało 880 tys. gospodarstw, a wieloskładnikowe-685 tys. Do najczęściej stosowanych nawozów azotowych należały: mocznik, saletra amonowa i saletrzak. Najpopularniejszymi nawozami wieloskładnikowymi były natomiast fosforan amonu, polifoska i lubofoska. Skala stosowania jednoskładnikowych nawozów fosforowych i potasowych była wyraźnie mniejsza. Nawozy potasowe były używane w 84 tys. gospodarstw rolnych, a nawozy fosforowe – w 57 tys. gospodarstw.

  Produkcję i stosowanie nawozów aktualnie determinują aspekty agrochemiczne, ekonomiczne i ekologiczne. Stosowanie nawożenia jest podstawowym czynnikiem plonotwórczym, a udział nawozów w przyroście plonów, w zależności od poziomu dawek, wynosi 50-70%.    

     Poziom nawożenia mineralnego w sezonie 2014/15 był ponad 3-krotnie wyższy od poziomu zużycia nawozów wapniowych. Niskie zużycie nawozów wapniowych w Polsce przyczyniło się do rosnącego zakwaszenia gleb. W Polsce około 74%gleb ma odczyn kwaśny, z tego 40% charakteryzuje się odczynem bardzo kwaśnym i kwaśnym (pH poniżej 5,5). Zaledwie 26% gleb użytkowanych rolniczo charakteryzuje się odczynem obojętnym i zasadowym (pH powyżej 6,5). Ocenia się, że 53% powierzchni użytków rolnych w Polsce wymaga wapnowania, przy czym udział gleb koniecznie wymagających wapnowania wynosi 20%. Strukturę odczynu gleb w latach 2011-2014 przedstawia tabela 2.

Tabela 2

                         Struktura odczynu gleb w latach 2011-2014

Struktura odczynu gleb w latach 2011 – 2014
 

 

Województwa

 

Liczba próbek w szt.

 

Przebadana powierzchnia w tyś. ha

Odczyn gleby w %
bardzo kwaśny pH < 4,5 kwaśny pH 4,6-5,5 lekko kwaśny pH 5,6-6,5 obojętny pH6,6-7,2 zasadowy pH>7,2
Polska

1600833

4142,8 13 27 34 17

9

Pomorskie

116676

324,1 11 35 32 16

6

Źródło: KSCh-R   

 

 Zużycie nawozów wapniowych w sezonie 2014/15 na 1ha UR wynosiło średnio 39 kg CaO. Głęboki spadek nawożenia wapniowego wynikał – podobnie jak w przypadku nawozów mineralnych – ze spadku dochodów w większości gospodarstw rolnych przy jednoczesnym wzroście cen nawozów wapniowych. W roku gospodarczym 2014/15 nawozy wapniowe zastosowało zaledwie 130 tys. gospodarstw rolnych, z tego nawozy wapniowo- magnezowe stosowano w 80 tys. gospodarstw rolnych. Potrzeby wapnowania gleb w latach 2011-2014 przedstawia tabela 3.

Tabela 3.

                     Potrzeby wapnowania gleb w latach 2011 – 2014

Potrzeby wapnowania gleb w latach 2011 – 2014
 

Województwo

Liczba przebadanych próbek w szt. Przebadana powierzchnia w tys..ha  

Potrzeby wapnowania w %

      konieczne potrzebne wskazane ograniczone zbędne

Polska

1600833 4142,8 20 15 18 17 30
Pomorskie

116676

324,1 18 20 20 17

25

Źródło: KSCh-R

      Nawożenie mineralne ma kluczowe znaczenie dla wykorzystanie potencjału produkcyjnego gleby i  zapewnienia wysokich i dobrych jakościowo plonów roślin uprawnych. Nawozy mineralne stanowią  jednocześnie ważny składnik kosztów w gospodarstwach rolnych, co limituje poziom ich zużycia. Ocenia się, że rolnik przeznacza na nawozy i ich stosowanie do 20% środków przeznaczonych na produkcję rolną. Zużycie nawozów mineralnych w sezonie 2014/15 wyniosło blisko 1,8 mln ton w przeliczeniu na czysty składnik i było o 7,4% mniejsze w porównaniu z poprzednim sezonem. Zużycie nawozów azotowych zmalało w tym czasie o 8,6%, fosforowych o 11,0% a potasowych o 2,2%. Zmniejszenie zużycia nawozów mineralnych było skutkiem głównie spadkiem dochodów większości gospodarstw rolnych pod wpływem malejących cen produktów rolnych. W roku gospodarczym 2014/15 ceny skupu pszenicy były o 10,1% niższe niż rok wcześniej. Ceny jęczmienia w tym czasie zmalały o 14,5%, buraków cukrowych o 16,6%, żywca wieprzowego o 13,8% a mleka o 16,5%.

     Jednostkowe zużycie nawozów mineralnych w sezonie 2014/15 wyniosło 132,2 kg/ha UR i było o 7,3% mniejsze w porównaniu z sezonem 2013/14. Poziom zużycia nawozów azotowych zmalał 8,6% do 69,0 kg N/ha UR, fosforowych o 10,7% do 20,9 P205kg/ha UR, a potasowych o 2,6% do 33,3 kg K2O /ha UR. W konsekwencji stosunek NPK uległ niewielkiej poprawie i wyniósł 1,0:0,30:0,48, nadal jednak odbiegał od zalecanego. W nawożeniu zrównoważonym dla upraw polowych w warunkach glebowych w Polsce rekomendowane są proporcje: 1,00:0,50:0:0,98, a dla trwałych użytków zielonych: 1,00:0,46:0,0,68. Wysoki udział nawozów azotowych podnosi plonowanie, może jednak równocześnie wpływać niekorzystnie na procesy produkcyjne i zwiększać zagrożenie środowiska.

     Tab.1    

Poziom nawożenia mineralnego i wapniowego                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      ( w kg NPK i Ca0 na 1 ha użytków rolnych)

 

Lata gospodarcze

 

Nawozy mineralne

 

Nawozy wapniowe

 

Ogółem

 

Azotowe

 

Fosforowe

 

Potasowe

 

2010/11

2011/12

2012/13

2013/14

2014/15

 

129,1

125,8

133,0

132,9

123,2

 

72,1

73,1

80,7

75,5

69,0

 

27,0

24,8

25,6

23,4

20,9

 

30,1

27,9

26,7

34,2

33,3

 

37,6

33,9

43,4

47,9

39,0

Źródło: dane GUS.

 

     Obniżenie poziomu nawożenia mineralnego (o 7,3%), mniejsze zużycie nawozów wapniowych (o 18,6%) oraz niekorzystne warunki pogodowe przyczyniły się do zmniejszenia plonowania zbóż. Plony zbóż ogółem w 2015 r. zmalały w porównaniu z rokiem poprzednim o 12,6% do 37,3 dt/ha, w tym plony pszenicy o 8% 45,7 dt/ha.

     Poziom nawożenia mineralnego znajduje odzwierciedlenie w wielkości uzyskiwanych plonów. Poziom nawożenia w sezonie 2014/15 i plony zbóż w 2015r. w województwie pomorskim na tle kraju przedstawia tabela 4.

Tabela 4

                        Poziom nawożenia w sezonie 2014/15 i plony zbóż w 2015 r.

 

 

Wyszczególnienie

 

Nawozy mineralne w kg NPK

 

Nawozy wapniowe w kg CaO/ha UR

 

Plony zbóż w dt/ha

Ogółem Azotowe Fosforowe Potasowe Ogółem Wapniowo magnezowe Zboża ogółem Pszenica
Polska

123,2

69,0 20,9 33,3 39,0 19,5 37,3

45,7

Pomorskie

126,0

74,8 18,3 32,9 46,7 17,9 42,1 55,3

Źródło: dane GUS.

 

     Poziom plonów zbóż w analizowanym okresie w woj. pomorskim był jednym z najwyższym w kraju.

     Od 2012 r. nawozy mineralne systematycznie drożeją względem zbóż. Większy spadek cen skupu, zbóż niż nawozów mineralnych w 2015 r. spowodował, że ich wzajemne relacje nieznacznie się pogorszyły. Na zakup 1 kg NPK należało przeznaczyć równowartość średnio 5,7 kg w 2014 r. i 5,3 kg w 2013 r. Pogorszyły się również relacje cen nawozów wapniowych do cen zbóż. Na zakup 1kg Ca0 należało przeznaczyć w 2015 r. równowartość 1,8 kg pszenicy wobec 1,7 kg w 2014 r.

     Relatywnie najtańszymi nawozami mineralnymi w przeliczeniu na czysty składnik, pozostały: sól potasowa na zakup której należało przeznaczyć w 2015 r. 4,2 kg pszenicy, fosforanu amonu (5,1 kg) i mocznik (5,2 kg). Najdroższymi nawozami były: superfosfat granulowany (7,0 kg pszenicy), saletrzak (6,5 kg) oraz saletra amonowa (6,3 kg).

     Wyraźnie pogorszyły się relacje cen nawozów mineralnych do cen skupu żywca wieprzowego. W 2015 r. na zakup 1dt NPK należało przeznaczyć równowartość  82 kg żywca wieprzowego wobec 71 kg w 2014 r. Gorsze niż rok wcześniej były również relacje cen nawozów do cen mleka. Na zakup 1kg NPK w 2015 r. należało przeznaczyć równowartość 3 litrów mleka krowiego, tj. o 0,5 litra więcej niż w 2014 r.

     Zmniejszenie dochodów rolników w 2015 r. w związku z niskimi cenami większości podstawowych produktów rolnych przyczynia się do dalszego spadku krajowego popytu na nawozy mineralne pod zbiory 2016 r., a w konsekwencji do dalszego obniżania ich cen. Obniżkom cen nawozów mineralnych na krajowym rynku będą także sprzyjać stosunkowo niskie ceny surowców energetycznych, a także malejące ceny nawozów w handlu światowym. Szacuje się, że na poziom nawożenia mineralnego w sezonie 2015/16 zmaleje prawdopodobnie do 120 kg NPK na hektar użytków rolnych, tj. o blisko 3% w porównaniu z sezonem 2014/15.

 

Dr inż.  Tadeusz Plichta

Print Friendly, PDF & Email

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

10 + 12 =