Rynek rzepaku 2018/2019

Print Friendly, PDF & Email

Rzepak odgrywa bardzo ważną rolę w krajowym rolnictwie, gospodarce żywnościowej i przemysłach przetwórczych. Jest on podstawowym surowcem do produkcji tłuszczów konsumpcyjnych i technicznych oraz stanowi źródło białka paszowego. Jak przedstawia się sytuacja na rynku rzepaku?

Akcesja Polski do Unii Europejskiej i polityka Unii względem biopaliw i energii odnawialnej zdynamizowały rozwój produkcji rzepaku w Polsce. Przy wieloletniej stabilizacji zapotrzebowania na rzepak (olej rzepakowy) ze strony sektora spożywczego na poziomie ok. 1mln ton, wykreowano szybko rosnący popyt na ten surowiec zużywany do produkcji biokomponentów. Zbiory rzepaku zwiększyły się z 0,9 mln ton średnio  w ostatnich trzech latach (przed akcesją (2001-2003) do 2,5 mln ton w latach 2015-2017, w wyniku ponad dwukrotnego wzrostu areału uprawy (z 0,4 do 0,9 mln ha), ale także ponad 30% wzrostu plonów (z 2,1 do 2,8 t/ha). Udział rzepaku w krajowej powierzchni zasiewów wzrósł ponad dwukrotnie (z 3,9% średnio w ostatnich trzech latach przed akcesją do, 4% w latach 2015-2017). Ponad dwukrotnie wzrosła też liczba gospodarstw uprawiających rzepak (z 43 tys. w 2002 r. do 90 tys. w 2017 r.), przy spadku ogólnej liczby gospodarstw rolnych o powierzchni przekraczającej 1 ha użytków rolnych w tym czasie o prawie 2 do 1,4 mln.

Sytuację w  województwie pomorskim zbiory, plony przedstawia tabela 2.

Tab.2. Powierzchnia uprawy, plony i zbiory rzepaku w woj. pomorskim  

     Zmiany w województwie pomorskim w  minionym okresie nie dotyczyły nie tylko powierzchni uprawy, plonów a co za tym idzie także poziomu zbiorów, ale także coraz większego znaczenia uprawy tej rośliny.

     Ze względu na wysokie temperatury i w ślad za tym przyśpieszone żniwa zbiory zbóż , siewy rzepaku pod zbiory 2019 r. lokalnie rozpoczęto już w pierwszej dekadzie sierpnia, a zakończono w skali kraju w trzeciej dekadzie tego miesiąca. W województwie pomorskim odnotowano podobne przypadki.  Do zbioru, z uwagi na niedobór opadów w sierpniu i zbyt niskie uwilgotnienia gleby część plantatorów czekała na poprawę warunków pogodowych i opóźniała siewy rzepaku lub  nie realizowała planowanej powierzchni zasiewów.

     Warunki atmosferyczne w sierpniu, ze względu na niedobór opadów, nie sprzyjały nie sprzyjały na rozwój roślin rzepaku. Pod koniec września, stan plantacji stan rzepaku był bardzo zróżnicowany. Rzepak zasiany z zastosowaniem prawidłowej agrotechniki, w optymalnych terminach, na dobrych stanowiskach, na plantacjach nie objętych głęboką suszą w sierpniu, był w dobrej kondycji. Rośliny miały dobrze rozwinięty system korzeniowy, najczęściej posiadały w rozecie 6-8 liści. Co dobrze wróżyło przyszłorocznym zbiorom. Na niektórych plantacjach rośliny rzepaku były zbyt wybujałe i wymagały regulatorów wzrostu. W gorszej kondycji był rzepak  zasiany na gruntach słabszych zasobności gleby i bardzo niskiej wilgotności gleby w sierpniu i na początku września. Na tych plantacjach fazy rozwojowe, ze względu na nierównomierne jego  wschody, istniała obawa, że rośliny rzepaku nie wejdą w stan spoczynku z prawidłową rozwiniętą rozetą, co w efekcie zmniejszy zimotrwałość i wiosną i co zmusiło części plantatorów do dokonania konieczności przesiewów. Warunki atmosferyczne w sierpniu ze względu na niedobór opadów nie sprzyjały na rozwojowi i wzrost roślin rzepaku. Poprawa warunków pogodowych nastąpiła pod koniec sierpnia. Opady i wysokie temperatury pod koniec sierpnia i na początku września przyśpieszyły rozwój roślin rzepaku. Pod koniec września, według ocen rzeczoznawców, stan plantacji w skali kraju był bardzo zróżnicowany. Rzepak zasiany z zastosowaniem prawidłowej agrotechniki, w optymalnych terminach na dobrych stanowiskach, na plantacjach nie objętych głęboką suszą w sierpniu, był w dobrej kondycji. Rośliny miały dobrze rozwinięty system korzeniowy, najczęściej posiadały w rozecie 6-8 liści. Na niektórych plantacjach rośliny rzepaku były zbyt wybujałe i wymagały zastosowania regulatorów wzrostu. W gorszej kondycji był rzepak zasiany na gruntach o słabszej zasobności gleby o bardzo niskiej wilgotności w sierpniu i na początku września (dotyczy również woj., pomorskiego). Na plantacjach fazy rozwojowe rzepaku były zróżnicowane, ze względu na nierównomierne jego wschody.

     Pod zbiory w roku bieżącym rzepak zasiano wg IERiGŻ-PIB na powierzchni ok. 740 tys. ha, tj. o ok. 5% mniejszej w porównaniu do roku poprzedniego. Ocenia się ,iż całkowity areał uprawy rzepaku (ozimego i jarego) ,łącznie wyniósł w 2019 r. 800-820 tys. ha i jest mniejszy niż w roku 2018. Przy założeniu, że do końca wegetacji nie wystąpią anomalie pogodowe i plony rzepaku zwiększą się do poziomu  28-29 dt/ha, zbiory rzepaku w obecnym roku wyniosą 2,2- 2,4 mln ton i będą o 3-9% większe w porównaniu do rok ubiegłego.

     W sezonie 2018/19, przy dużym spadku krajowych zbiorów, także mniejszych jego zbiorach w Europie i na świecie ceny rzepaku wzrosną. Wzrost cen rzepaku może być jednak niewielki. Ograniczająco na wzrost cen mają wysokie zapasy nasion oleistych na świecie na początku sezonu oraz rekordowe zbiory konkurencyjnej soi u największych jej producentów i eksporterów; w USA, Brazylii i Argentynie. Po akcesji Polski do Unii Europejskiej wzrosły obroty handlu zagranicznego surowcami oleistymi. Polska odzyskała, utraconą w latach dziewięćdziesiątych pozycję dużego eksportera rzepaku, utrzymała dużego eksportera śruty rzepakowej oraz rozwinęła eksport oleju rzepakowego i margaryn.

      Pomimo dynamicznego rozwoju eksportu, Polska podobnie jak cała UE, pozostaje trwałym importerem netto produktów oleistych ogółem, a ujemne saldo wymiany handlowej pogłębia się. Wynika to z ograniczonych możliwościach rozwoju produkcji roślin oleistych i rosnącego popytu na oleje roślinne( w związku z rozwojem biopaliw) oraz śruty oleiste, głównie sojowe w z rozwojem produkcji drobiarskiej i zmianą technologii żywienia zwierząt gospodarskich.

opracował: dr inż. Tadeusz Plichta

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

4 + 8 =