Rynek ziemniaka – stan i perspektywy.

Od ponad czterdziestu lat powierzchnia uprawy ziemniaków w Polsce  sukcesywnie zmienia się na jej niekorzyść. Skala ograniczenia powierzchni uprawy w Polsce jest bardzo duża i niespotykana w żadnym innym kraju europejskim. W latach 70 ubiegłego wieku ziemniaki zajmowały powierzchnię 3 mln ha z 18% udziału w strukturze zasiewów. Pod względem wysokości zbiorów byliśmy drugim producentem na świecie. W 2016 r. według IHAR-PIB, powierzchnia uprawy ziemniaków w gospodarstwach rolnych szacowana jest na około 300 tys. ha.

Uwzględniając dodatkowo powierzchnię uprawy ziemniaków  w ogródkach przydomowych szacowaną na około 8 tys. ha całkowita powierzchnia wyniosła prawdopodobnie 308 tys. ha. Największą w kraju grupę stanowią małe gospodarstwa, produkując ziemniaki na własne potrzeby i stosując nisko nakładowe technologie uprawy. W województwie pomorskim w 2016 r. ziemniaki uprawia się na obszarze 32,7 tys. ha. Zmiany powierzchni uprawy, plonów i zbiorów w latach 2010-2016 przedstawia tabela 1.

Tabela 1

     Zmiany powierzchni uprawy, plonów i zbiorów ziemniaków w Polsce

 

        Lata  

 

Powierzchnia

     uprawy

    w tys. ha

 

Plony dt/ha

 

Zbiory mln ton

1991-1995

1996-2000

2001-2005

2006-2010

2010

2011

2012

2013

2014

2015*

2016**

1694

1292

813

525

401

406

373

346

277

308*

310**

161

181

181

190

211

230

242

210

278

217*

270**

27,34

23,37

14,68

9,88

8,45

9,36

9,04

7,29

7,69

6,68

8,37

*Szacunek IERiGŻ-PIB oraz IHAR-PIB, ** prognoza IERiGŻ-PIB oraz IHAR-PIB

     Wzrost powierzchni uprawy ziemniaków w 2015 r. jest pozytywnym zjawiskiem przełamującym wieloletnią tendencję spadku. W województwie pomorskim udział ziemniaków w strukturze zasiewów w ostatnich latach wynosi powyżej 3% , tj. około 19 tys. ha i jest wyższy od średniej krajowej.

     Ciągłe ograniczanie uprawy ziemniaków, a tym samym zmniejszenie się udziału w jego zasiewach jako gatunku z grupy okopowych, z punktu widzenia potrzeby stosowania właściwego płodozmianów modelu zrównoważonego rolnictwa jest bardzo niekorzystny. Proces ten potęgowany jest zachodzącą koncentracją  uprawy ziemniaków. W dalszym ciągu jednak uprawa ziemniaków zajmowało się w 2014 r. ponad 400 tys. gospodarstw rolnych.  W 2015r. była zbliżona do minionego roku. Blisko 90% gospodarstw z ogólnej liczby producentów ziemniaków posiadało plantacje o powierzchni do 1 ha, a ich udział w ogólnym areale uprawy  ziemniaków wynosił około 30%.  Najwięcej gospodarstw rezygnujących z uprawy ziemniaków jest mniejszych obszarowo, produkujących na własne potrzeby oraz gospodarstw produkujących ziemniaki na powierzchni do 2 ha. Plantacje powyżej 10 ha stanowią 30% ogólnej powierzchni uprawy.

ziemniaki_młode

     Jest wiele przyczyn ciągłego zmniejszania się liczby gospodarstw uprawiających ziemniaki i zmniejszającego się areału uprawy tego gatunku. Do najważniejszych należą: ograniczenie wykorzystanie ziemniaków jako paszy gospodarskiej tylko do plonu odpadowego, który z  przyczyn niskiej jakości nie można sprzedać, wysokie koszty uprawy ziemniaków w porównaniu do innych gatunków roślin rolniczych, trudnością ze sprzedaży zbiorów przez małych producentów (rozwój sieci sklepowych współpracujących z dużymi specjalistycznymi gospodarstwami lub centralami konfekcjonowania ziemniaków z ciągłością dostaw), obawy producentów oraz utrudnienia eksportowe związane z chorobami bakteryjnymi, wykrywane są w naszym kraju dość często, a także zmniejszające się spożycie ziemniaków, które coraz częściej przez konsumentów traktowane są jako warzywo. Rok 2015 jest jednym z wielu w ostatnim dwudziestopięcioleciu, kiedy powierzchnia uprawy ziemniaków wzrosła.

     W 2016 r. areał uprawy ziemniaków w Polsce  jest zbliżony do roku minionego, nawet nieznacznie wzrósł. Wysokie ceny ziemniaków jadalnych zachęcały do dalszego powiększenia powierzchni uprawy. Będzie natomiast postępowała w dalszym ciągu specjalizacja gospodarstw w uprawie ziemniaków dla konkretnego kierunku produkcji. Bardzo ważnym elementem produkcji i zbiorów ziemniaków trakcie postępującej specjalizacji gospodarstw jest analiza powierzchni uprawy, uzyskanych plonów i zbiorów. Na podstawie wywiadów środowiskowych i danych GUS w tabeli 2 przedstawiono skalę produkcji ziemniaków w poszczególnych kierunkach ich użytkowania.

     Tabela 2

            Skala głównych kierunków produkcji ziemniaków w Polsce w 2014 r,

Kierunek produkcji ziemniaka

Powierzchnia uprawy (tys. ha) Plon

(t/ha)

Zbiory

(w tys. ton)

Ziemniaki wczesne

Przetwórstwo  spożywcze

Jadalne konfekcjonowane

Krochmalnictwo

Nasiennictwo

Wielokierunkowy

12,0

 

30,0

 

30,0

20,0

5,3

179,6

25,0

 

40,0

 

35,0

38,0

20,0

23,8

300

1200

1050

760

106

760

106

4273

Razem 5276,9 28,8

7689

Źródło; Szacunek IHAR-PIB na podstawie GUS 

     W Polsce w 2015 r. z uwagi na suszę w okresie wegetacji, plony, tym samym i zbiory były niższe niż w roku ubiegłym i wyniosły 6,68 mln ton. Wzrost powierzchni uprawy ziemniaków nie zrekompensował strat w plonach, które średnio w kraju wyniosły 217 dt/ha. W  województwie pomorskim nastąpił wzrost powierzchni uprawy do poziomu 20 tys. ha. Ale co warto zaznaczyć, wzrost poziomu uzyskanych plonów – 259 dt/ha spowodował uzyskanie zbiorów na poziomie roku poprzedniego – 518 tys. ton.

     Ważnym elementem wpływającym na poziom produkcji ziemniaka jest produkcja nasienna. Według danych GIORiN w 2015 r. powierzchnia uprawy objęta kwalifikacją polową zwiększyła się i wyniosła – 5,64 tys. Oznacza to, że powierzchnia reprodukcji sadzeniaków zwiększyła się o 6,8% w porównaniu z rokiem poprzednim. W sezonie 2015/16 podaż kwalifikowanych sadzeniaków jest mniejsza niż w roku poprzednim. Powierzchnia reprodukcji wzrosła wprawdzie, ale nie na tyle, aby zrekompensować spowodowany suszą spadek produkcji. Ze względu na mniejszą podaż i zachęcające do rozszerzenia uprawy cen ziemniaków, w najbliższym należy oczekiwać wzrostu cen rynkowych kwalifikowanych sadzeniaków.

bulwy_uprawa

    

W sezonie 2015/16 obroty rynkowe ziemniakami wyniosą ok. 3,93 mln ton i będą o ok. 5% mniejsze w porównaniu z sezonem 2014/15. Zmniejszy się przerób ziemniaków na skrobię i na spirytus. Nieco większe może być wykorzystanie ziemniaków w produkcji frytek i chipsów. Łącznie przemysłowe wykorzystanie ziemniaków może być ok. 3% niż w sezonie poprzednim. Z powodu wzrostu cen i słabej jakości ziemniaków spożycie ziemniaków może się obniżyć o kilka procent, a sprzedaż ziemniaków do bezpośredniej konsumpcji będzie mniejsza od ubiegłorocznej o ok. 7% i wyniesie ok. 1,90 mln ton. Przypuszczalnie, do 1,12 mln ton zmaleje poziom samo zaopatrzenia. Przewiduje się, że w sezonie 2015/16 kanałami rynkowymi (skup, sprzedaż hurtowa, sprzedaż targowiskowa, eksport) rozdysponowane będzie ok.56% zbiorów.

     Sytuacja cenowa jest zróżnicowana w poszczególnych rejonach Polski. Tradycyjnie najdroższe ziemniaki na targowiskach i na rynkach hurtowych są w zachodniej i południowo-zachodniej części naszego kraju, zaś najtańsze w centralnej i południowo wschodniej Polsce. W pierwszych miesiącach bieżącego sezonu najniższe ceny na targowiskach notowano między innymi w województwie pomorskim. Najwyższe zaś w województwie podlaskim i warmińsko- mazurskim. Ceny detaliczne ziemniaków w minionym sezonie były o 38% niższe w porównaniu z sezonem 2013/14 i wyniosły średnio 0,97 zł/kg, wobec 1,56 zł/kg w sezonie poprzednim. W pierwszych trzech miesiącach sezonu 2015/16 ceny były średnio wyższe o 16% niż przed rokiem. We wrześniu ubiegłego roku osiągnęły poziom 1,17 zł/kg. W dalszej części sezonu nastąpił dalszy ich wzrost  cen , w okresie zimy wiosny osiągnął do poziomu 1,30-1,40 zł/kg.

     Analiza bieżącej sytuacji rynku  ziemniaka, pozwala stwierdzić, że w najbliższej perspektywie nie przewiduje się istotnych zmian w zakresie  poziomu powierzchni uprawy, spożycia, przetwórstwa  tej rośliny. O  ile nie wystąpią nie przewidywane czynniki zewnętrzne.   

Tadeusz Plichta

Źródło; IERiGŻ-PIB

 

Print Friendly, PDF & Email

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

four × 5 =