Rynek rzepaku

Print Friendly, PDF & Email

Uprawa rzepaku ma ogromne znaczenia w Unii Europejskiej, w tym również w Polsce. Oprócz produkcji na cele konsumpcyjne, przemysłowe i energetyczne  rzepak jest także cenną rośliną w płodozmianie, która korzystnie wpływa na stan środowiska glebowego. Przy wieloletniej stabilizacji zapotrzebowania na rynku rzepaku (olej rzepakowy) ze strony sektora spożywczego na poziomie ok. 1 mln ton, wykreowano szybko rosnący popyt na surowiec zużywany do biokomponentów. 

Rynek rzepaku odgrywa bardzo ważną w krajowym rolnictwie, gospodarce żywnościowej i przemysłach przetwórczych. Jest surowcem do produkcji tłuszczów konsumpcyjnych i technologicznych oraz stanowi źródło białka paszowego. Akcesja do unii Europejskiej i polityka Unii promująca rozwój energetyki odnawialnej i obligująca państwa członkowskie do wzrostu udziału do biokomponentów i biopaliw w zużyciu paliw płynnych zdynamizowały rozwój produkcji rzepaku w Polsce. Przy wieloletniej stabilizacji zapotrzebowania na rynku rzepaku (olej rzepakowy) ze strony sektora spożywczego na poziomie ok. 1 mln ton, wykreowano szybko rosnący popyt na surowiec zużywany do biokomponentów.  Udział rzepaku w krajowej powierzchni zasiewów wzrósł ponad dwukrotnie ( z 3,9% średnio z ostatnich trzech lat przed akcesją do 8,4% w latach 2015- 2017). Ponad dwukrotnie wzrosła liczba gospodarstw rolnych uprawiających rzepak. Powierzchnię uprawy, plony i zbiory rzepaku latach 2010-2019 przedstawia tab.1.

Tab.1

Powierzchnia uprawy, rzepaku, plony i zbiory rzepaku

Lata Powierzchnia uprawy w tys. ha Plony w dt/ha Zbiory w tys. ton
2010 946,1 23,6 2228,7
2011 830,1 22,4 1861,8
2012 720,3 25,9 1865,6
2013 920,7 29,1 2677,7
2014 951,1 34,4 3275,8
2015 947,1 28,5 2700,8
2016 822,6 27,0 2219,3
2017 914,3 29,5 2697,3
2018 845,1 26,1 2202,4
2019 815,0 28,0 2280-2360

Źródło: Opracowanie IERiGŻ-PIB na podstawie danych GUS.

Zasiewy rzepaku ozimego pod zbiory 2020 r. prawdopodobnie ukształtowały się na poziomie 0.8 mln ha, o około 3% niższym niż rok wcześniej. Zmniejszenie zainteresowania uprawą rzepaku, głównie w grupie małych producentów, było spowodowane notowanym w latach 2017 – 2018 spadkiem cen  rzepaku i niekorzystnymi warunkami uprawy związanymi z wystąpieniem suszy w okresie wegetacji w latach 2018- 2019.

Silne powiązanie rynku krajowego z międzynarodowym, w tym szczególnie z rynkiem europejskim, w dużym stopniu wpływa na ceny skupu rzepaku w Polsce. W listopadzie 2019 r. (według GUS) krajowym producentom za rzepak w skupie średnio płacono 1644 zł/t, o 1,4% więcej niż w październiku 2019 r. i nieznacznie mniej (o 0,5%) więcej niż przed rokiem. Ceny skupu rzepaku wykazywały znaczne zróżnicowanie regionalne. Najniższe ceny uzyskiwali producenci z województwa podlaskiego – 1543 zł/t (o 6% mniej niż średnio w kraju) oraz świętokrzyskiego – 1578 zł/t (o 4% mniej). Najwięcej za rzepak płacono w województwie dolnośląskim – 1677 zł/t i w opolskim ( w obu przypadkach ceny były o ponad 1% wyższe niż średnio w kraju. W województwie pomorskim płacono – 1627 zł/t (o 1,1% mniej niż średnio w kraju. Średnio w kraju płacono 1644 zł/t.

W grudniu 2019 r. notowany był dalszy umiarkowany wzrost cen skupu rzepaku na rynku krajowym. W zakładach tłuszczowych objętych monitoringiem ZSRiR MRiRW w dniach 9-15.12,2019 cena zakupu rzepaku ukształtowała się na średnim poziomie 1661 zł/t o 2% wyższym niż miesiąc wcześniej i o 1% wyższym niż w porównywalnym okresie 2018 r.

IERiGŻ-PIB przewiduje, że ceny skupu rzepaku mogą wykazywać powolny wzrost do końca pierwszego kwartału 2020 r., tj. do czasu wstępnych szacunków dotyczących przezimowania i  wielkości zbiorów rzepaku w sezonie 2020/2021.

W Polsce od sezonu 2016/2017 utrzymuje się deficyt w handlu zagranicznym rzepakiem. W okresie pierwszych czterech miesięcy sezon 2019/2020 ujemne saldo wyniosło 39 tys. ton (21 mln EUR) wobec 176 tys. ton (74 mln EUR) w poprzednim sezonem. Kierunki eksportu, importu rzepaku w Polsce przedstawia rys.1

W roku gospodarczym 2019/2020 większa niż poprzednim sezonie podaż rzepaku ze zbiorów krajowych przyczyniła się do wzrostu polskiego eksportu i ograniczenia importu.

W okresie pierwszych czterech miesięcy sezonu 2019/2020 (tj. od lipca do października wyeksportowano 185 tys. ton rzepaku o wartości 81 mln EUR, w obu przypadkach 33% więcej niż w analogicznym okresie 2018 r. Średnia cena uzyskiwana w eksporcie w okresie lipiec – październik 2019 r., tak jak przed rokiem wyniosła 437 EUR/t. Odbiorcą polskiego rzepaku były głównie Niemcy (170 tys. ton, 92%  udziału w strukturze eksportu). Według prognozy IRRiGŻ-PIB w całym sezonie 2019///2020 eksport rzepaku z Polski wzrośnie o 21,1%, do 350 tys. ton. W tym samym czasie import ukształtuje się na poziomie 530 tyś. ton.

Podaż rzepaku w produkcji krajowej uzupełniana jest importem. W pierwszych czterech miesiącach sezonu 2019/2020 do kraju przywieziono 224. tys. rzepaku, o 29% mniej niż w analogicznym okresie 2028 r., w efekcie wydatki poniesione na import uległy obniżeniu 0.25% do o 25% o 101  mln EUR. Rzepak był importowany głównie z Ukrainy (137. tys. ton, 61% udział w strukturze importu).

 Reasumując należy podkreślić, że uprawa rzepaku ma ogromne znaczenia w Unii Europejskiej, w tym również w Polsce. Oprócz produkcji na cele konsumpcyjne, przemysłowe i energetyczne  rzepak jest także cenną rośliną w płodozmianie, która korzystnie wpływa na stan środowiska glebowego.

opracował: dr inż. Tadeusz Plichta

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

six − three =